Ga naar de inhoud

Gezonde leefomgeving

GGDrU zet zich in voor een leefomgeving die inwoners als prettig ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en beschermt tegen gezondheidsrisico’s. Een veilige en gezonde leefomgeving draagt bij aan het woonplezier van inwoners en maakt het voor bedrijven aantrekkelijker om zich er te vestigen wat goed is voor de lokale economie en werkgelegenheid. Ook zorgen we met elkaar voor een gezonde schoolomgeving waar kinderen en jongeren zich gezond en veilig kunnen ontwikkelen.

Hoe krijgt de Gezonde Leefomgeving vorm in de gemeente?

Het gezond en veilig inrichten van de omgeving waarin we wonen en werken levert veel gezondheidswinst op. Als GGDrU vinden we het belangrijk om naar de gezonde leefomgeving te kijken vanuit een integrale benadering met alle betrokken beleidsterreinen en om met onze kennis vroeg aan te sluiten bij de lokale en regionale implementatie en uitvoering van Omgevingsbeleid. Bij het opstellen van omgevingsplannen en -visie bevordert de Omgevingswet de integrale besluitvorming en samenhang van alle relevante aspecten, waaronder gezondheid, wanneer deze in een zo vroeg mogelijk stadium worden betrokken. Samenwerken tussen domeinen als ruimte, verkeer en vervoer, water, natuur, milieu, veiligheid en gezondheid en tussen rijk, provincie en gemeente, en uitvoerende organisaties als de veiligheidsregio, omgevingsdiensten en waterschappen, is daarbij van belang.

GGDrU ziet kansen om extra in te zetten op gezondheids-bescherming. Onder gezondheidsbescherming valt het klassieke milieubeschermingsspoor. Daarbij is nog steeds gezondheids-winst te behalen omdat niet altijd en overal aan wettelijke milieunormen wordt voldaan (denk bijvoorbeeld aan lokale overschrijdingen van geluidsnormen en normen voor lucht-kwaliteit). De Omgevingswet biedt mogelijkheden om lokaal strengere omgevingswaarden op te stellen wanneer wettelijke
normen onvoldoende de gezondheid beschermen, bijvoorbeeld uitgaan van de strengere WHO-advieswaarden voor lucht-kwaliteit.

Daarnaast biedt de Omgevingswet nieuwe kansen voor gezondheidswinst via gezondheidsbevordering, door de leefomgeving zodanig in te richten dat het bewegen stimuleert en ontmoeten en ontspannen faciliteert: de gezonde keuze wordt daarmee de makkelijke, meest logische keuze. Maatregelen in inrichting van de fysieke leefomgeving kunnen zo gezondheid en gezond gedrag positief beïnvloeden. Als deze maatregelen samengaan met maatregelen in het sociale domein (bijvoorbeeld educatie) kan deze invloed worden versterkt.

Kernwaarden Gezonde Leefomgeving

GGDrU gebruikt het document Kernwaarden voor een Gezonde Leefomgeving van GGD GHOR Nederland. Hierin staan kernwaarden voor zowel woonomgeving, als mobiliteit en gebouwen centraal. De kernwaarden zijn ontwikkeld als leidraad rond het thema gezondheid in de samenwerking met alle betrokken partijen rondom de omgevingsplannen. Geen enkele gemeente is gelijk, dus advies op maat is nodig. Daarom is het belangrijk om al vroeg in de ruimtelijke planvorming aan tafel te zitten voor de inbreng vanuit het gezondheidsperspectief.


Meekoppelkansen

Gemeenten kunnen daarnaast het gezondheidsperspectief meenemen in hun omgevingsbeleid door meekoppelkansen te benutten bij grote transitie-opgaven. Denk aan maatregelen in de ruimtelijke inrichting in het kader van de energietransitie en aanpassing aan klimaatverandering (klimaatadaptatie) op zo’n manier dat deze tevens bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Een concreet voorbeeld is het vergroenen van steden om hittestress en wateroverlast als gevolg van klimaatverandering te verminderen. Meer groen kan dan zo worden ingericht dat het tevens mogelijkheden biedt voor bewegen, ontmoeten en ontspannen.

Door vroeg in ruimtelijke ordeningsprocessen de gezonde leefomgeving in beeld te brengen zijn maatregelen op collectief niveau nog relatief eenvoudig in te bouwen. Later in het proces is dat vaak alleen nog mogelijk met heel ingrijpende stappen.

Bij een gezonde leefomgeving is het belangrijk niet alleen te kijken naar het beperken van gezondheidsverlies, maar ook de gezondheidsbaten mee te wegen bij investeringen in de leefomgeving.

GGDrU zet in op het behalen van gezondheidswinst via gezondheidsbescherming én gezondheidsbevordering waarbij speciale aandacht uitgaat naar wijken met gezondheids-achterstanden. Mensen met een lage sociaaleconomische status wonen vaker in wijken op meer milieubelaste locaties, bijvoorbeeld langs drukke wegen. Hier is dus gezondheidswinst te behalen

Rollen van GGDrU bij Gezonde Leefomgeving

Onderzoeken: GGDrU onderzoekt en deelt lokale data (uit de gezondheidsmonitor) over de gezondheid van inwoners,
demografische gegevens en ervaren kwaliteit van de leefomgeving. GGDrU brengt data over de kwaliteit van de leefomgeving (indicatoren voor milieukwaliteit) met behulp van bijvoorbeeld een instrument als de Quickscan Gezonde Leefomgeving (waarbij de GGD de gemeente ondersteunt), en over de beleving van de leefomgeving (ervaren kwaliteit; Leefbarometer) samen.

Signaleren: GGDrU heeft een signalerende functie in het zien van kansen voor gezondheid in de leefomgeving. Ook wil GGDrU bewustwording creëren bij gemeenten rond het thema Gezonde Leefomgeving en een integrale aanpak binnen de omgevingswet. Verder levert GGDrU goede landelijke en regionale voorbeelden aan.

Verbinden: GGDrU heeft ervaring met het verbinden van het fysieke en sociale domein, doordat de GGD zowel gezondheidsbescherming als gezondheidsbevordering onder één dak heeft. Daarnaast heeft de GGD een groot netwerk van diverse ketenpartners, gemeenten en onderzoeksinstituten; een grote schat aan kennis en ervaring waaruit geput kan worden.
GGDrU wil in lokale netwerken bijeenkomsten faciliteren over de gezonde fysieke leefomgeving voor volwassenen, jongeren en kinderen.

Adviseren: GGDrU is adviseur voor de gemeente rond het thema gezondheid in de omgevingsvisie over een integrale aanpak, fysieke omgeving in relatie tot gezondheid en de kernwaarden van GGD GHOR NL. Ook kan GGDrU adviseren en deelnemen aan trajecten rondom nieuweruimtelijke plannen om zowel inhoudelijk als procesmatig mee te denken vanuit het gezondheidsperspectief.

GGDrU voert daarnaast in alle gemeenten het basispakket voor gezondheidsbevordering en -bescherming uit (wettelijke taken).