Ga naar de inhoud

Kankerclusters

Wanneer er veel mensen in uw woonomgeving kanker hebben, maakt u zich hier mogelijk zorgen over. U vraagt zich wellicht af of de oorzaak ervan in uw woonomgeving zou kunnen liggen. Deze ongerustheid is begrijpelijk, maar meestal niet nodig. Of er veel of weinig kanker in een gebied voorkomt heeft meestal met andere factoren te maken. Veel ongerustheid ontstaat door onbekendheid met kanker en de oorzaken ervan.

Wat is kanker?

Kanker is een verzameling van meer dan honderd verschillende ziekten. Per kankersoort zijn er andere oorzaken, risicofactoren en verschillende behandelmogelijkheden. Ook de kans op genezing is niet voor alle vormen van kanker gelijk. Wat ze wél gemeen hebben, is dat er in het lichaam een cel van een bepaald type zich ongeremd deelt. 

Oorzaken van kanker

Het is meestal niet mogelijk om voor een individu de oorzaak van kanker te bepalen. De meeste vormen van kanker staan in verband met leefgewoonten zoals roken (verantwoordelijk voor een derde van alle kankergevallen in Nederland), alcoholgebruik, voeding en blootstelling aan zonlicht. Ook spelen leeftijd en erfelijke aanleg een rol bij het ontstaan van kanker. Daarnaast kan het krijgen van kanker te maken hebben met factoren die samenhangen met de voortplanting, zoals de leeftijd waarop men kinderen krijgt. Van alle gevallen van kanker is minder dan vijf procent het gevolg van contact met kankerverwekkende stoffen in de leefomgeving of op het werk. De meeste gevallen ontstaan dus niet door vervuiling van het milieu.

Deskundigen gaan ervan uit dat de tijd tussen blootstelling aan een bepaalde risicofactor en het ontstaan van kanker meestal minstens tien jaar bedraagt. Bij kinderen kan die periode korter zijn. De meeste gevallen van kanker die nu voorkomen, zijn dus het gevolg van gebeurtenissen vele jaren geleden.

Hoe vaak komt kanker voor?

  • Bij ongeveer 1 op de 3 Nederlanders wordt kanker vastgesteld in de loop van het leven. Iedereen krijgt dus te maken met mensen in de familie, de buurt of op het werk die kanker krijgen.
  • Kanker kan voorkomen bij mensen van alle leeftijden, ook bij kinderen. De kans op kanker neemt sterk toe bij het ouder worden, vooral bij personen boven de 45 jaar. Door de vergrijzing van de bevolking zijn er dan ook steeds meer gevallen van kanker te verwachten.
  • Er bestaat een grote variatie in het voorkomen van kanker. Ook in een doorsnee leefgemeenschap (bijvoorbeeld een straat, een wijk of een dorp) kan het optreden van kanker van jaar tot jaar duidelijk verschillen. Alleen al door toeval zal in bepaalde gemeenschapen meer kanker voorkomen en in andere gemeenschappen minder. In Nederland zijn er honderden gebieden (straten, wijken, dorpen) met een afwijkend voorkomen van kanker, gewoon door toeval. Naarmate een leefgemeenschap kleiner is, valt een toename in het aantal gevallen van kanker meer op. Dit soort variaties is echter normaal.

Onderzoek naar omgevingsfactoren

Bij het ontstaan van kanker zal er meestal geen relatie zijn met de directe woonomgeving. Echter, in uitzonderlijke gevallen kan het wél zinvol zijn om een uitgebreid onderzoek in te stellen naar een omgevingsfactor als mogelijke veroorzaker. In Nederland is zo'n onderzoek nog maar éën keer nodig geweest. Zelfs als er een gezamenlijke milieufactor gevonden wordt die de oorzaak van het probleem lijkt te zijn, is het moeilijk om met voldoende bewijs een oorzakelijk verband hard te maken. Daarom is het vaak belangrijker om na te gaan in hoeverre de milieublootstelling te hoog is en kan worden beperkt. De milieublootstelling vormde tenslotte de basis van de ongerustheid.

Wanneer is nader onderzoek zinvol?

Nader onderzoek naar de relatie tussen het meer voorkomen van kanker en een omgevingsfactor is alleen zinvol als aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

  • Er zijn minstens vijf gevallen van dezelfde soort kanker of een aanverwante vorm.
  • Het aantal gevallen van kanker is tenminste vijf tot tien keer hoger dan het verwachte (normale) aantal gevallen.
  • Er is sprake van verdenking op blootstelling aan een bepaalde, gemeenschappelijke omgeving- of risicofactor, waarvan het aannemelijk is dat de kans op kanker hierdoor sterk is toegenomen. 
  • De blootstelling aan de mogelijke omgevingsfactor is op onafhankelijke wijze vast te stellen.

Rol GGD

  • Heeft u vragen  naar aanleiding van bovenstaande informatie? Of heeft u het idee dat er in uw buurt een opvallend aantal gevallen van een bepaalde ziekte voorkomt? Neem dan contact op met het team Milieu en Gezondheid. 
  • Vragen over uw gezondheid? Neem contact op met uw behandelend arts (huisarts of specialist).
  • Vragen over kanker in het algemeen? Neem  contact op met de Nederlandse Kankerbestrijding (KWF) via telefoonnummer 0800-022 66 22.