Ga naar de inhoud

Intensieve veehouderij

Intensieve veehouderijen zijn boerderijen met veel dieren zoals varkens, pluimvee en/of vleeskalveren. Uitbreidingen of ruimtelijke ontwikkelingen in veehouderijen leiden vaak tot zorgen van omwonenden en maatschappelijke organisaties. Ook de landelijke politiek heeft aandacht voor intensieve veehouderij en de effecten hiervan op de maatschappij.

Gezondheidsrisico’s van intensieve veehouderijen

Luchtkwaliteit

Uit onderzoek blijkt dat de lucht rond intensieve veehouderijen anders van samenstelling is dan elders. Er is een verhoogde concentratie fijnstof aanwezig, met daarin vooral bepaalde micro-organismen en endotoxinen (stoffen die voorkomen in de celwand van sommige bacteriën). Uit onderzoek blijkt dat er: 

    • rond intensieve veehouderijen, met name geitenbedrijven, duidelijk meer Q-koorts voorkwam in 2009 dan elders.
    • in de nabijheid van pluimvee- en geitenbedrijven meer gevallen van longontsteking worden vastgesteld dan elders in het land.
    • rond intensieve veehouderijen minder vaak astma, infecties aan de bovenste luchtwegen en neus allergieën  voorkomen dan elders. 
    • bij mensen die eenmaal COPD hebben, vaker ernstige klachten worden gezien als zij nabij een intensieve veehouderij wonen. Ze gebruiken meer medicatie tegen luchtwegklachten en hebben een verminderde longfunctie.
    • een verminderde longfunctie gezien wordt bij mensen die binnen 1 kilometer afstand wonen van 15 of meer veehouderijen.
    • aanwijzingen zijn dat fijnstof en componenten daarvan afkomstig van veehouderijen mensen gevoeliger maken voor infecties.

Geluid- en geurhinder

De dieren, vrachtwagens, machines en installaties van een groot bedrijf kunnen geluid- en geurhinder veroorzaken. Hinder kan een effect hebben op de gezondheid. Het kan stressgerelateerde klachten geven, zoals depressie, verminderde kwaliteit van leven, moeheid, hoofdpijn, benauwdheid en misselijkheid (bij geurhinder). Hinder kan ook leiden tot aanpassing van gedrag, zoals het dichthouden van de ramen en het niet willen ontvangen van visite. Daarnaast kan geluidhinder leiden tot slaapverstoring en hart- en vaatziekten.

Infectieziekten

Ziekten van dieren kunnen overgaan op mensen. Dit kan via de lucht, via aanraking van dieren of via voedsel. Voor omwonenden van intensieve veehouderijen gaat het vooral om ziekten die via de lucht verspreid kunnen worden. Voorbeelden zijn sommige vormen van vogelgriep, varkensgriep en Q-koorts.

Resistente bacteriën

Mens en dier kunnen ziek worden door bacteriën. Om vervolgens weer beter te worden zijn antibiotica nodig, deze doden de bacteriën. Er zijn tegenwoordig echter steeds meer bacteriën die ongevoelig zijn voor antibiotica (resistentie). Door veelvuldig gebruik van antibiotica in de intensieve veehouderij treedt er meer resistentie op. Hierdoor wordt de behandeling van bacteriële infecties bij mensen steeds moeilijker. Dit is vooral een probleem voor mensen met een lage weerstand, bijvoorbeeld in verpleeghuizen of ziekenhuizen.

Advies GGD GHOR Nederland

GGD GHOR Nederland heeft een uniform afstandscriterium geadviseerd voor bedrijven en woningen: er mogen geen nieuwe huizen en bedrijven worden gebouwd binnen een afstand van 250 meter van intensieve veebedrijven. Voor bouwplannen tussen 250 en 1000 meter moet een aanvullende risicobeoordeling worden uitgevoerd met aandacht voor bijvoorbeeld diersoort, type stal en windrichting.

Dit advies is gegeven aan de Tweede Kamerleden en gemeenten. Het advies is meegenomen in het onderzoek van de Gezondheidsraad naar het beoordelingskader voor micro-organismen en endotoxinen afkomstig uit veehouderijen. Zij concludeert dat het niet bekend is tot welke afstand omwonenden van veehouderijen verhoogde gezondheidsrisico’s lopen. Daarom is er niet op wetenschappelijke gronden één landelijke ‘veilige’ minimumafstand vast te stellen tussen veehouderijen en woningen. Omwonenden zijn echter vaak ongerust, en dat verdient serieuze aandacht. De Gezondheidsraad is van mening dat de gemeenten daarom samen met de GGD en belanghebbenden lokaal beleid moeten ontwikkelen met minimumafstanden, met behulp van het Beoordelingskader Gezondheid en Milieu.

De afgelopen jaren is er meer onderzoek verricht naar de gezondheidseffecten van wonen nabij een intensieve veehouderij. Zo is medio 2016 een driejarig durend onderzoek Veehouderijen en Gezondheid Omwonenden afgerond. het onderzoek is uitgevoerd door het RIVM, de Universiteit Utrecht (IRAS) , Wageningen UR en het NIVEL. Download hier het rapport 'Veehouderij en gezondheid omwonenden'

Rol GGD regio Utrecht

De mogelijke gezondheidsrisico’s van intensieve veehouderij roepen bij veel mensen vragen op. Daarom heeft GGD GHOR Nederland het informatieblad “Intensieve Veehouderij en Gezondheid” uitgebracht. Hierin leest u meer over mogelijke risico’s voor uw gezondheid. Mocht u na het lezen van dit informatieblad nog vragen hebben dan kunt u contact opnemen met het team Milieu en Gezondheid. Met vragen over infectieziekten kunt u terecht bij het Team Infectieziektebestrijding van de GGD.

De GGD kan de gemeente adviseren bij het beoordelen van vergunningaanvragen en Plan-MER’s. Om de milieugezondheidskwaliteit van een heel gebied te beoordelen, kan de GGD een gezondheidseffectscreening uitvoeren.